Tattva (pierwiastki rzeczywistości)

Bezpośrednią inspiracją dla poniższej klasyfikacji pierwiastków rzeczywistości jest klasyczny, przypisywany Patańdżalemu traktat Jogasutry oraz Jogabhaszja, czyli komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie, w genialnym tłumaczeniu jogina oraz nauczyciela sanskrytu, dr. Leona Cyborana.

Poniższa klasyfikacja jest tylko jedną z możliwych i w zamierzeniu ma walor przede wszystkim roboczy, tak aby nieco uporządkować słownictwo. Przygotowując ją ani nie tworzyłem, ani nie redukowałem bytów ponad potrzebę. Zerwałem też z tradycją tworzenia dwunastkowych albo piątkowych (np. 36 albo 25) wielokrotności ogólnej sumy tattw (tattva).

Poza czysto semantycznymi albo ambicjonalnymi przesłankami poszczególnych szkół, trudność tworzenia takich klasyfikacji polega na tym, że w praktyce stan umysłu [inaczej: stan istnienia (bhava), albo sposób przemiany (parinama) zjawisk (vritti)], z jednej „strony” jest widoczny, a z innej nie, ponieważ „tam” nie występuje. I nie jest to intelektualna kwestia tzw. punktu widzenia, że ktoś ma taki pogląd, a ktoś inny ma pogląd zupełnie odmienny. Po prostu im subtelniejszy jest poziom praktyki, tym bardziej odrębności unifikują się i przesuwają oś widzenia (drsya). Zresztą, te podziały są w znacznym stopniu umowne, choć nie dowolne.

Praca ma przede wszystkim służyć bezpośredniej praktyce jogi (abhyasa), a nie teoretycznym rozważaniom na poziomie akademickim. Te ostatnie pozostawiam nietknięte.

Purusa 
(purusa)
czysta Jaźń bez cech

rzeczywistość nieprzejawiona
rzeczywistość (pradhana) nieprzejawiona (avyakta, alinga)
podstawa rzeczywistości przejawionej

rzeczywistość przejawiona
rzeczywistość (prakrti) przejawiona (vyakta, linga)
podstawa umysłu (mahat)

umysł 
(mahat)
niedyspozycyjna sfera świadomości (avisesa, acitta),
nienaruszalna postać umysłu (mahat)

świadomość (citta)
jaźń, ja nieosobowe (acetana, visesa)

umysł (buddhi)
dyspozycyjna sfera świadomości (cetas)
dostępna nam sfera umysłu (cetas)
nieosobowe uczucia, stan poprzez uczucie (ananda)
Prawa Strona Umysłu, inteligencja (jnana), intuicja
myśli nieosobowe, protoformy myśli osobowych
źródło subtelnych (suksmabhuta) zmysłów (tanmantra) i postrzeżeń (tanmantra)

elementy subtelne (suksmabhuta) czyli tanmatry (tanmatra)
quasi zmysły Prawej Strony Umysłu, sfera Idei Platońskich
sposób percepcji związany (bandha) z formą manifestacji umysłu (buddhi)
rodzaj kamertonu, rodzaj wzorcowego sygnału
dla wszystkich psychicznych narządów działania (karmendriya),
dla wszystkich psychicznych narządów poznania (jnanedriya) lub (budhedriya),
dla wszystkich wielkich elementów czyli żywiołów (mahabhuta)

boski dźwięk (divyaśabda)
stabilny stan istnienia nasiennej (bija), stwórczej wibracji przenoszącej informację konstruującą. Inicjacja dźwiękiem usłyszanym z powodu praktyki (abhyasa)

boskie czucie (divyasparśa)
stabilny stan istnienia obiektów percepcji bez lgnięcia i bez awersji ku nim
Inicjacja bezosobowym uczuciem doznanym z powodu praktyki (abhyasa)

boska barwa (divyarupa)
stabilny stan istnienia wszelkich możliwych przekształceń (parinama)
zjawisk świadomościowych (citta vritti), ciągłe przemiany (parinama) form (rupa).
Inicjacja nieskończoną ilością odcieni kolorów ujrzanych z powodu praktyki (abhyasa)

boski smak (divyarasa)
stabilny stan istnienia otwartego cyklu ponownych przemian (parinama)
ułożonych w cykliczne sekwencje (samsaracakra), podobnych jednak nie takich samych
Inicjacja smakiem doświadczonym na podniebieniu z powodu praktyki (abhyasa)

boski zapach (divyagandha)
stabilny stan nieskazitelnego istnienia, bez najmniejszej zmarszczki niedoskonałości
Inicjacja zapachem dzięki wyłonieniu się szczególnej woni, bez materialnej przyczyny
z powodu praktyki (abhyasa)

ja osobowe (asmita)
poczucie ja (ahamkara), ego,
przytomność psychofizyczna

umysł (manas)
Lewa Strona Umysłu, intelekt, erudycja, emocje
Psyche
stan poznania i reakcja na poznanie poprzez dwójnię emocji osobowych (raga i dvesa)
Mental (anumana)
stan poznania i reakcja na poznanie poprzez myśli osobowe (vitarka)

psychiczne narządy działania (karmendriya)

„mowa” (vac)
zdolność do komunikacji, każdy rodzaj interakcji

„ręka” (pani) (hasta)
zdolność do pochwycenia, przytrzymania każdego rodzaju

„noga” (pada)
zdolność do poruszania się, zmiany stanu w każdym sensie

zdolność rozmnażania (upastha)
zdolność powielania, odtwarzania w każdym znaczeniu

zdolność wydalania (payus)
zdolność oczyszczenia, każdy rodzaj usuwania tego, co zbędne

psychiczne narządy poznania (jnanedriya) lub (budhedriya)

słuch czyli „ucho” (śrota)
zdolność postrzeżenia, rozpoznania i reakcji na „mowę” (vac),
percepcja zamierzonej oraz mimowolnej komunikacji
z użyciem słów, gestów, obrazów oraz innych egzotycznych częstotliwości

dotyk czyli „skóra” (tvac)
zdolność postrzeżenia, rozpoznania i reakcji na obiekt pochwycenia (pani, hasta),
przyciąganie albo odrzucanie obiektów psychicznych albo fizycznych

wzrok czyli „oko” (caksus)
zdolność postrzeżenia, rozpoznania i reakcji na ruch albo zmianę stanu (pada),
sekwencjonowanie zmian, rozpoznawanie podobnych

smak czyli „język” (jihva)
zdolność postrzeżenia, rozpoznania i reakcji na możliwe powtórzenie,
powrót do, odtworzenie (upastha), postrzeganie powtórzeń w cyklu

powonienie czyli „nos” (nasa)
zdolność postrzeżenia, rozpoznania i reakcji
na stopień oczyszczenia, rafinacji albo wysublimowania (payus),
oddzielenie czystego od nieczystego, pierwotnego od wtórnego

elementy grube (mahabhuta)

przestrzeń (akaśa)
upostaciowiona albo odwzorowana zasada boskiego dźwięku (divyaśabda) w formule geometrii przestrzeni oraz powiązanych z geometrią, właściwościach konkretnych obszarów.

wiatr (vayu)
upostaciowiona albo odwzorowana zasada boskiego czucia (divyasparśa)
w formule ruchu energii, aż do zaniku różnicy potencjałów (vritti) pomiędzy obiektami

ogień (agni)
upostaciowiona albo odwzorowana zasada boskiego barwy (divyarupa)
w formule nadawania zjawiskom (citta vritti) określonego kształtu (rupa)
czyli tego co może być dostrzeżone

woda (ap)
upostaciowiona albo odwzorowana zasada boskiego smaku (divyarasa),
w formule cyklicznego nawracania oraz odtwarzania poprzez pamięć (smrti),
przeszłą oraz przyszłą, sekwencji zjawisk, takich samych, lecz nie tak samo.

ziemia (prthivi)
upostaciowiona albo odwzorowana zasada boskiego zapachu (divyagandha)
w formule usuwania nadmiarów zakłócających równowagę
oraz zanieczyszczeń niszczących jakość rzeczy albo wydajność systemów.
Wytworzona stabilność podstawy poprzez usunięcie wszelkich przeszkód dla zapoczątkowania dowolnego działania (krija)

Jacek Leśniewski
ΓΝΩΘΙ ΣΕΑΥΤΟΝ
Nieformalny Komentarz do Jogasutr przypisywanych Patańdżalemu
2019

*

W „The Holy Science” („Świętej Wiedzy”) wydanej przez Self-Realization Fellowship, Los Angeles, California, 1977, znaleźć można rysunek, który także ilustruje, by tak rzec, ontologię z udziałem tattw. Próba przedstawienia jej na dwuwymiarowym rysunku z konieczności jest podobnie uproszczona, jak każdy opis słowny. Ma ona oczywiście, podobnie jak wyżej opisana sekwencja, służyć jako pomoc w kontemplacji i przeżyciowym dotarciu do prezentowanej wiedzy. Śri Yukteśwar Giri znany jest u nas głównie z „Autobiografii jogina” jako ukochany nauczyciel Yoganandy. – przyp. AB.